Putin’e savaş bütçesi uyarısı: Rusya ekonomisi alarm veriyor

Ahmet Taş | Şehitler Ölmez
MOSKOVA, RUSYA — Bloomberg’in aktardığına göre Rusya’da üst düzey ekonomi yetkilileri, Ukrayna savaşına ayrılan savunma harcamalarının bütçe açığını tehlikeli biçimde büyütebileceği konusunda Devlet Başkanı Vladimir Putin’i uyardı.

Maliye Bakanlığı ve Merkez Bankası çevrelerinin savunma harcamalarında yeni kesinti önerdiği, buna karşılık Savunma Bakanlığı’nın ek kaynak talebinde bulunduğu belirtildi. Moskova’da savaş ekonomisinin sürdürülebilirliği, bütçe dengesi ve büyüme üzerindeki baskı yeni bir iç tartışma başlığına dönüştü.

Ekonomi yönetiminden Putin’e bütçe uyarısı

Bloomberg’e konuşan konuya yakın kaynaklara ve incelenen belgelere göre, Rusya Maliye Bakanlığı ile Merkez Bankası’ndaki üst düzey yetkililer, mevcut askeri harcama temposunun bütçe dengesi açısından riskli hale geldiğini değerlendirdi.

Ekonomi yönetimindeki bazı isimler, bütçe açığının daha fazla büyümemesi için savunma harcamalarında ilave kesinti yapılması gerektiğini savunuyor. Ancak bu öneri, savaş hedeflerinin sürdürülmesini önceleyen güvenlik ve savunma çevreleriyle görüş ayrılığı yaratıyor.

Bu tablo, Rusya’da Ukrayna savaşının yalnızca cephede değil, devlet bütçesi ve ekonomi yönetimi içinde de baskı oluşturduğunu gösteriyor.

Savunma Bakanlığı kesintiye karşı çıkıyor

Rusya’da Maliye ve Merkez Bankası çevreleri bütçe disiplinini önceleyen bir çizgiye yaklaşırken, Savunma Bakanlığı’nın harcama kesintisine karşı çıktığı aktarıldı.

Rus hükümetine yakın iki kaynağa göre, Savunma Bakanlığı yalnızca kesinti istememekle kalmadı; bu yıl doğabilecek açığı kapatmak için ek kaynak talep etti. Askeri harcamalar için 3 trilyon rubleye, yani yaklaşık 36 milyar dolara kadar ilave finansman ihtiyacı oluşabileceği değerlendiriliyor.

Savunma harcamalarının azaltılmasına karşı çıkan yetkililer, Rus ekonomisinde birçok şirketin askeri siparişlere bağımlı hale geldiğini, ani bir kesintinin yalnızca orduyu değil, savaş ekonomisi etrafında şekillenen sanayi yapısını da zorlayabileceğini savunuyor.

Putin başka bütçe kalemlerine bakılmasını istedi

Kaynaklara göre Putin, Maliye Bakanlığı yetkililerinden savunma harcamalarını hedef almadan önce diğer bütçe kalemlerinde tasarruf imkânı aramalarını istedi.

Rusya’da büyük bütçe kararlarının Putin’in onayı olmadan alınmadığı, bu nedenle nihai kararın Kremlin liderinin tercihine bağlı olduğu belirtiliyor.

2026 bütçesi hazırlanırken yılın ikinci yarısında savunma sektörü için 1,2 ila 1,5 trilyon ruble arasında ek finansman ihtiyacı doğabileceği öngörülmüştü. O dönem, Putin ile ABD Başkanı Donald Trump arasında Alaska’da yapılan zirvenin ardından Ukrayna savaşının sona erebileceği ve savunma harcamalarında düşüşe gidilebileceği varsayılmıştı.

Ancak savaşın sona ereceği yönündeki beklentiler gerçekleşmedi.

Petrol gelirleri bütçe baskısını çözmüyor

Rusya hükümetine yakın kaynaklara göre, İran’daki savaşın ardından petrol fiyatlarında yaşanan yükseliş de Moskova’nın bütçe sorunlarını çözmeye yetmiyor.

Değerlendirmelere göre Rus ekonomisinde anlamlı bir rahatlama sağlanabilmesi için petrol fiyatlarının en az bir yıl boyunca varil başına 100 doların üzerinde kalması gerekiyor. Ancak böyle bir gelir artışının bile büyüme, enflasyon ve bankacılık sektöründeki yapısal sorunları ortadan kaldırmayacağı ifade ediliyor.

Bu durum, petrol ve doğal gaz gelirlerine dayalı Rus bütçe yapısının savaş koşullarında daha kırılgan hale geldiğini gösteriyor. Enerji gelirleri yüksek kalsa bile, artan askeri harcamalar ve yaptırımlar bütçe üzerinde baskı oluşturmaya devam ediyor.

Rus ekonomisi resesyon sınırında

Rusya ekonomisindeki yavaşlama, bütçe tartışmalarının arka planındaki en önemli unsurlardan biri olarak öne çıkıyor.

Rusya Ekonomi Bakanlığı, mayıs ayında 2026 büyüme tahminini yüzde 1,3’ten yüzde 0,4’e düşürdü. Resmi verilere göre ekonomi, yılın ilk çeyreğinde üç yıl aradan sonra ilk kez daraldı.

Putin’in nisan ayında hükümet yetkililerinden ekonominin neden beklentilerin altında performans gösterdiğini açıklamalarını istemesi, Kremlin’de ekonomik yavaşlamaya ilişkin rahatsızlığın arttığı şeklinde yorumlandı.

Savaş ekonomisi kısa vadede savunma sanayiini desteklese de, uzun vadede tüketim, yatırım, finansal istikrar ve kamu maliyesi üzerinde ciddi baskılar yaratıyor.

Bütçe açığı öngörüleri aştı

Rusya’da bütçe açığı, Orta Doğu’daki savaş nedeniyle artan petrol gelirlerine rağmen büyümeye devam ediyor.

Resmi verilere göre, yılın ilk dört ayında bütçe açığı 5,9 trilyon rubleye ulaştı. Bu tutar, gayrisafi yurt içi hasılanın yüzde 2,5’ine karşılık geliyor ve tüm yıl için öngörülen açığın yaklaşık yüzde 50 üzerinde bulunuyor.

Rusya bütçesi son dört yıldır açık veriyor. 2025 yılı da 5,6 trilyon ruble açıkla kapanmıştı.

Her ne kadar mevcut açık pandemi yılı olan 2020’deki yüzde 3,8’lik açık seviyesinin altında kalsa da, Rusya’nın yaptırımlar altındaki ekonomisinin bugün daha kırılgan olduğu belirtiliyor. Ulusal Refah Fonu’ndaki rezervlerin işgal öncesi döneme kıyasla yaklaşık yüzde 60 gerilediği ifade ediliyor.

Vergi artışları yeterli olmadı

Rusya yönetimi, savaş ekonomisinin yol açtığı aşırı ısınmayı dengelemek ve bütçe kuralına uyum sağlamak için bazı vergileri artırmıştı.

Ancak mevcut tablo, vergi artışlarının bütçedeki baskıyı hafifletmekte yetersiz kaldığını gösteriyor. Savaşın sona ereceğine ilişkin beklentilerin boşa çıkmasıyla hükümetin önünde iki temel seçenek bulunuyor: harcamaları kısmak veya yeni gelir kaynakları yaratmak.

Rusya’nın bazı emtia üreticileri ve bankalar için ek vergi seçeneklerini değerlendirdiği belirtiliyor. Böyle bir adım, savaş maliyetinin yalnızca devlet bütçesine değil, özel sektör ve finans sistemi üzerine de daha fazla yansıyabileceğini gösteriyor.

Güçlü ruble ihracat gelirlerini zorluyor

Bütçe üzerindeki baskıyı artıran bir diğer unsur güçlü ruble oldu. Güçlü para birimi, ihracat gelirlerinin ruble cinsinden karşılığını düşürerek kamu maliyesini zorlaştırıyor.

Maliye Bakanı Anton Siluanov, mayıs sonunda yaptığı açıklamada kamu harcamalarında “belirli bir disipline” ihtiyaç olduğunu söyledi. Siluanov, savunma ve sosyal yükümlülüklerin harcama öncelikleri olduğunu belirtirken, “Rezervler sonsuz değil” uyarısında bulundu.

Bu açıklama, ekonomi yönetiminin savaş koşullarında bile bütçe disiplinine dönük kaygılarının arttığını gösteriyor.

Parlamento içinde de rahatsızlık var

Rusya’daki mali tablo yalnızca ekonomi bürokrasisinde değil, parlamentoda da tartışma yaratıyor.

Duma’da rekabetin korunması komitesine başkanlık eden Valery Gartung, bütçe açığı tartışmalarında para basma seçeneğine tepki gösterdi. Gartung, Sovyetler Birliği’nin dağılmasının ardından yaşanan hiperenflasyonu hatırlatarak para basmanın çözüm olmadığını söyledi.

Gartung’un “1992’deki gibi fiyatların her hafta yüzde 30 arttığı döneme mi döneceğiz?” sözleri, bütçe açığının para arzıyla kapatılması ihtimaline yönelik kaygıyı yansıtıyor.

Kremlin zor tercihle karşı karşıya

Rusya’da savaş ekonomisi, bir yandan savunma sanayii üzerinden üretimi ve istihdamı desteklerken, diğer yandan bütçe dengesi, enflasyon, büyüme ve finans sistemi üzerindeki baskıyı artırıyor.

Maliye ve Merkez Bankası çevrelerinin savunma harcamalarında kesinti önerisi ile Savunma Bakanlığı’nın ek kaynak talebi arasındaki ayrışma, Moskova’da savaşın ekonomik maliyetine ilişkin en görünür iç tartışmalardan biri haline geldi.

Son kararın Putin’e ait olacağı belirtiliyor. Kremlin’in önünde iki temel seçenek var: Savaş harcamalarını sınırlamak ya da büyüyen bütçe açığını yeni vergiler, harcama kesintileri ve rezerv kullanımıyla finanse etmeye devam etmek.

Rusya’nın Ukrayna savaşındaki hedeflerinden geri adım atmaması halinde, savaş bütçesinin kamu maliyesi üzerindeki baskısının önümüzdeki dönemde daha da artması bekleniyor.

www.sehitlerolmez.com